Keşiften devir teslime kadar projeyi nasıl yürüttüğümüzü, hangi belgeleri ürettiğimizi ve onay noktalarının nerede olduğunu anlatıyoruz.
Her iş bir keşif görüşmesiyle başlıyor. Bu görüşme genellikle 45-60 dakika sürüyor ve satış konuşması değil, soru sorma seansı olarak kurgulanıyor. Öğrenmeye çalıştığımız şeyler şunlar: işletmenin gelir modeli, hedef kitlenin karar verme biçimi, mevcut dijital varlıkların durumu, rekabet ortamı, iç süreçlerdeki darboğazlar ve projeden beklenen somut sonuç.
"Somut sonuç" kısmını özellikle zorluyoruz. "Daha modern bir site" bir hedef değildir; "teklif formundan gelen talep sayısının artması", "müşteri hizmetlerine gelen sipariş durumu sorularının azalması" ya da "bayilerin sipariş vermek için telefon etmeyi bırakması" hedeftir. Ölçülebilir bir hedef, tasarımdan altyapı seçimine kadar her kararı değiştirir.
Keşif sonrası kapsam dokümanını yazıyoruz. Bu doküman sayfaları, ekranları, entegrasyonları, içerik sorumluluğunu, revizyon sayısını ve kapsam dışı maddeleri içeriyor. Büyük projelerde bu aşamada bir de kaba ekran akışı (site haritası veya kullanıcı akışı) çiziyoruz; böylece yazılı maddelerin neye karşılık geldiği görünür oluyor.
Teklif bu dokümana bağlı veriliyor. Teklifte toplam bedel, ödeme planı, tahmini takvim ve fazlara ayrılma varsa faz sınırları yer alıyor. Teklifin geçerlilik süresi belirtiliyor ve süre içinde fiyat değişmiyor. Kapsam değişirse fiyat da değişir; bunu gizlemek yerine baştan yazıyoruz.
Tasarıma her zaman içerik iskeletiyle başlıyoruz. Önce hangi sayfada hangi bilginin hangi sırayla anlatılacağını kararlaştırıyoruz; renk ve tipografi kararları bundan sonra geliyor. Sıralamayı tersine çevirmek, güzel görünen ama hiçbir şey anlatmayan sayfalar üretiyor.
İlk çıktı genellikle ana sayfa ve bir iç sayfanın tasarımı oluyor. Bu ikisi onaylandıktan sonra diğer sayfalar aynı bileşen dilinden türetiliyor. Tasarımları gerçek metinlerle ve gerçek görsellerle hazırlıyoruz; yer tutucu metin kullandığımız durumlarda bunu açıkça belirtiyoruz, çünkü yer tutucu metinle onaylanan tasarımlar gerçek içerik girilince neredeyse her zaman değişiyor.
Revizyonlar toplu alınıyor. Tek tek gelen dağınık geri bildirimler yerine, her tasarım turunda geri bildirimleri tek listede topluyoruz. Bu hem sizin kararlarınızı bütünlük içinde vermenizi sağlıyor hem de tasarımın birbiriyle çelişen yönlere çekilmesini engelliyor.
Geliştirme aşamasında iki ortam kullanıyoruz: geliştirme ortamı ve staging (ön yayın) ortamı. Staging ortamı canlıya birebir benzer; siz ilerlemeyi buradan izliyorsunuz. Canlı sunucuda deneme yapmıyoruz.
İşi haftalık paketler hâlinde ilerletiyoruz. Her haftanın sonunda staging ortamına yeni sürüm çıkıyor ve size neyin tamamlandığını, neyin sırada olduğunu ve varsa bekleyen kararları içeren kısa bir not gönderiyoruz. Bekleyen kararlar kısmı önemli: sizden gelecek bir bilgi gecikirse takvimin nerede etkileneceğini önceden görüyorsunuz.
Kod tarafında sürüm kontrolü kullanıyoruz ve her değişiklik ayrı bir dalda geliştirilip birleştirme öncesi gözden geçiriliyor. PHP tarafında PSR-12 kodlama standardına, JavaScript tarafında proje başında belirlenen bir biçimlendirme kuralına uyuyoruz. Amaç estetik değil: aynı biçimde yazılmış kod, altı ay sonra bakıma girdiğinde okunabilir kalıyor.
Test aşamasını üç başlıkta yürütüyoruz. İşlevsel testlerde her form, her filtre, her hesaplama ve her yetki kuralı elle deneniyor; kritik akışlar için otomatik testler yazılıyor. Uyumluluk testlerinde güncel masaüstü ve mobil tarayıcılarda, farklı ekran genişliklerinde ve klavye ile gezinme senaryosunda kontrol yapılıyor. Performans ve erişilebilirlik tarafında ise Lighthouse ölçümleri, Core Web Vitals değerleri ve WCAG 2.2 AA kriterlerinin karşılanabilir bölümü inceleniyor.
Bulunan her hata bir kayıt numarasıyla listeye giriyor ve öncelik alıyor. Yayına çıkmadan önce yüksek öncelikli hataların tamamının kapatılmış olması şart; düşük öncelikli maddeler yayın sonrası listeye devredilebiliyor, ama bu kararı siz veriyorsunuz.
Yayına alma bir kontrol listesiyle yapılıyor. Liste; DNS ayarları, SSL sertifikası, yönlendirmeler, robots.txt ve site haritası, analitik ve arama konsolu bağlantıları, e-posta gönderim ayarları, yedekleme görevleri ve önbellek yapılandırmasını içeriyor.
Mevcut bir sitenin yerine geçen projelerde en kritik adım yönlendirmelerdir. Eski adreslerin listesini çıkarıp her birini yeni karşılığına 301 ile bağlıyoruz. Bu adım atlandığında arama motorundaki mevcut görünürlük birkaç hafta içinde ciddi biçimde düşer ve geri kazanmak aylar alır.
Yayın tercihen hafta ortasında ve mesai saatleri içinde yapılıyor. Cuma akşamı yayına çıkmıyoruz; bir sorun çıktığında ekibin müdahale edebileceği bir zaman diliminde olmak, teorik hazırlığın yerini tutuyor.
Devir teslimde yönetim paneli eğitimi veriyoruz ve bu eğitimi kayda alıyoruz; ekibinize yeni katılan biri kaydı izleyerek paneli öğrenebiliyor. Ayrıca yazılı bir teknik not bırakıyoruz: kod deposu adresi, veri tabanı yapısı, üçüncü taraf servislerin listesi, ortam değişkenleri ve düzenli çalışan görevler.
Hesapların tamamı sizin adınıza açılıyor. Alan adı, barındırma, analitik, arama konsolu, ödeme sağlayıcı ve e-posta servisi hesaplarının sahibi sizsiniz; biz yalnızca gerekli olduğu sürece yetkilendiriliyoruz.
Bu sorumluluk kapsam dokümanında açıkça yazılı. Metinler ve görseller sizde ise teslim tarihlerini de takvime koyuyoruz; içerik gecikirse geliştirme devam ediyor ama tasarım onayı bekliyor ve süre uzuyor. Haftalık durum notlarındaki "sizden beklenenler" başlığı tam olarak bu gecikmeleri önceden görünür kılmak için var.
İçerik yazımını bizden isterseniz ayrı bir kalem olarak fiyatlandırıyoruz. Bu durumda sizinle içerik görüşmesi yapıyor, sektöre özgü bilgileri, gerçek müşteri sorularını ve satış ekibinin sahada duyduğu itirazları sizden alıyoruz. Kaynağını sizden almadan yazılmış metin, teknik olarak doğru ama işletmenize ait olmayan bir metin oluyor.
Fotoğraf tarafında stok görsel kullanımını mümkün olduğunca sınırlıyoruz. Özellikle ekip, tesis ve şube fotoğraflarında gerçek görsellerin kullanılmasını öneriyoruz; ziyaretçinin gördüğü yerle geldiğinde karşılaştığı yerin aynı olması, tasarımın kendisinden daha güçlü bir güven sinyali.
Ölçümlemeyi yayın sonrasına bırakmıyoruz. Analitik kurulumu, hedef tanımları ve dönüşüm noktaları geliştirme aşamasında planlanıyor ve yayına alma kontrol listesinin parçası olarak doğrulanıyor. Sonradan eklenen ölçümlemenin en büyük sorunu, karşılaştırma yapılacak bir başlangıç verisinin bulunmaması.
Hangi olayların ölçüleceğini birlikte kararlaştırıyoruz. Form gönderimi, telefon numarası tıklaması, teklif isteme, dosya indirme ve e-ticarette sepet adımları tipik olarak izlenen olaylar. Her olayın kaynağı da işaretleniyor; böylece hangi kanalın gerçekten iş getirdiği ayırt edilebiliyor.
Ölçümleme kurarken kişisel veri tarafını da gözetiyoruz. Çerez onayı alınmadan ölçümleme betikleri çalıştırılmıyor ve toplanan veri, ihtiyaç duyulan en dar kapsamda tutuluyor. Ölçüm ile gizlilik arasında bir tercih yapılması gerekmiyor; ikisi doğru kurulduğunda birlikte çalışıyor.
